تاريخچه پرچم ايران
IRANIAN FLAGE
زمان حكومت هاي هخامنشي , اشكاني و ساساني پرچم ايران , همان پرچم درفش كاوياني بوده كه نهايت به ابعاد 7 متر در 5 متر از 3 رنگ سرخ , زرد و بنفش ساخته شده است و هر پادشاه ساساني به رسم يادبود يك سري جواهر به آن افزود تا زمان حمله اعراب كه اين پرچم نابود شد.
در سال 355 خورشيدي (976 ميلادي ) كه غزنويان, با شكست دادن سامانيان, زمام امور را در دست گرفتند, سلطان محمود غزنوي براي نخستين بار دستور داد نقش يك ماه را بر روي پرچم خود كه رنگ زمينه آن يكسره سياه بود, زر دوزي كنند. همچنين در سال 410 خورشيدي (103 ميلادي ), سلطان مسعود غزنوي به خاطر دلبستگي به شكار شير دستور داد, نقش و نگار يك شير جايگزين ماه گردد.
در زمان خوارزم شاهيان و سلجوقيان سكههايي زده شد كه بروي آن نقش خورشيد آمده بود, رسمي كه به سرعت در مورد پرچم ها نيز رعايت گرديد. در مورد علت استفاده از خورشيد دو ديدگاه وجود دارد يكي اينكه چون شير گذشته از نماد دلاوري و قدرت, نشانه ماه خرداد (اسد) هم بوده و خورشيد در ماه مرداد در اوج بلندي و گرماي خود است به اين ترتيب همبستگي ميان خانه شير (برج اسد ) با ميانه تابستان نشان داده ميشود. نظريه ديگر بر تاثير آئين مهر پرستي و ميتوائيسم در ايران دلالت دارد و حكايت ار آن دارد كه به دليل تقدس خورشيد در اين آئين، ايرانيان كهن ترجيح دادند خورشيد را بروي سكهها و پرچم, در پشت شير قرار گيرد.
بعدها در ميان شاهان سلسله صفويان كه حدود 230 سال بر ايران حاكم بودند, تنها شاه اسماعيل اول بروي پرچم خود نقش شير و خورشيد نداشت. پرچم شاه اسماعيل يكسره
سبز رنگ بود و در بالاي آن تصوير ماه قرار داشت . شاه طهماسب نيز چون خود زاده ماه فروردين (برج حمل ) بود دستور داد به جاي شير و خورشيد , تصوير گوسفند (نماد برج حمل ) را بروي پرچم ها و سكه ها ترسيم كنند . پرچم ايران در بقيه دوران حاكميت صفويان سبز رنگ بود و شير و خورشيد بروي آن زر دوزي شده بود . البته موقعيت و طرز قرار گرفتن شير در همه اين پرچم يكسان نبود . شير گاه نشسته بود و گاه نيم رخ و گاه روبه روي بيننده و در بعضي موارد هم خورشيد از شير جدا بود. با استناد سياحت نامه ژان شارون جهانگرد فرانسوي استفاده از بيرق هاي نوك تيز و باريك كه بروي آن آيه اي از قران و تصوير شمشير 2 سو حضرت علي (ع) يا شير و خورشيد بوده , در دوران صفويان رسم نبوده است. بنظر مي رسد كه پرچم ايران تا زمان قاجارها , مانند پرچم اعراب , سه گوش بود ند , نه چهارگوش.
نادرشاه در همين دوره بود كه تغييراتي را در پرچم ملي و نظامي ايران بوجود آورد . در منش شاهي يا بيرق سلطنتي در دوران نادر شاه از ابريشم سرخ و زرد ساخته مي شد و بروي آن تصوير شير و خورشيد هم وجود داشت اما در منش ملي ايرانيان در اين زمان سه رنگ سبز و سفيد و سرخ با شيري در حالت نيم رخ در حال راه رفتن داشته كه خورشيدي نميمه برآمده بر پشت آن بود و در درون دايره خورشيد نوشته بود (( المك الله)) سپاهاين نادر , در تصويري كه از جنگ وي با محمود گوركاني , پادشاه هند , كشيده شده , بيرقي سه گوش با رنگ سفيد در دست دارند كه در گوشه بالايي آن نواري سبز رنگ و در قسمت پاييني آن نواري سرخ رنگ دوخته شده است . شيري با دم برافراشته به صورت نيم رخ در حال راه رفتن است و درون دايره خورشيد آن با هم (( المك الله )) آمده است . بر اين اساس مي توان گفت پرچم 3 رنگ عهد نادر ما در پرچم 3 رنگ فعلي ايران است . زيرا در اين زمان بود كه براي نخستين بار اين سه رنگ بروي پرچم هاي نظامي و ملي آمد , هر چند هنوز پرچم ها سه گوش بودند , ضمنا مهر سلطنتي نادر شاه شامل همان پرچم بود كه سرحش برفت .
در دوران آقا محمد خان قاجار , جزء تغيير اساسي در شكل و رنگ پرچم داده شد , يكي اينكه شكل آن از سه گوش به چهار گوش تغيير يافت و دوم اينكه آقا محمد خان به دليل دشمني كه با نادر داشت سه رنگ سبز و سفيد و سرخ پرچم نادري را برداشت و تنها رنگ سرخ را بروي پرچم نهاد , دايره سفيد رنگ بزرگي در وسط اين پرچم بود كه در آن تصوير شير و خورشيد به رسم معمول وجود داشت با اين تفاوت كه شمشيري در دست شير قرار داده شده بود. در عهد فتحعلي شاه قاجار , ايران داراي پرچمي دوگانه شد . يكي پرچمي يكسره سرخ با شيري نشسته و خورشيد بر پشت كه پرتوهاي آن سراسر آن را پوشانده بود . نكته شگفتي آور اين كه شير پرچم زمان صلح شمشير بدست داشت در خالي كه در پرچم عهد جنگ چنين نبود . در زمان فتحعلي شاه بود كه استفاده از پرچم سفيد رنگ براي مقاصد ديپلماتيك و سياسي موسوم شد .در تصويري كه يك نقاش روس از ورود سفير ايران ابوالحسن خان شيرازي به دربار تزار روس كشيد , پرچمي سفيد رنگ منقش به شير و خورشيد و شمشير , پيشاپيش سفير در حركت است.
براي نخستين با در زمان محمد شاه قاجار ( جانشين فتحعلي شاه ) تاجي بر بالاي خورشيد قرار داده شد . در اين دوره هم دو نقش يا پرچم بكار رفته است كه بروي يكي شمشير دو سو حضرت علي (ع) و بر ديگري شير و خورشيد قرار داشت كه پرچم اول در منش شاهي و دومي در منش ملي و نظامي بود. ميرزا تقي خان امير كبير . همان رنگهاي پرچم نادر شاه را پذيرفت اما دستور داد شكل پرچم مستطيل باشد ( برخلاف شكل 3 گوش در عهد نادر شاه ) و سراسر زمينه پرچم سفيد , با يك نوار سبز به عرض تنويبي 10 سانتي متر در گوشه بالايي و نواري سرخ رنگ به همان اندازه در قسمت پايين پرچم دوخته شود و نشان شير و خورشيد و شمشير در ميان پرچم قرار گيرد , بدون آنكه تاجي بر بالاي خورشيد گذاشته شود.
با پيروزي جنبش مشروطه خواهي در ايران و گردن نهادن مظفر الدين شاه به تشكيل مجلس ما نمايندگان مردم در مجلس هاي اول و دوم بكار تدوين قانون اساسي و متمم آن مي پردازند . در اصل پنجم متمم قانون اساسي آمده بود : (( الوان رسمي بيرق ايران , سبز و سفيد و سرخ و علامت شير و خورشيد است . )) در مورد جاي رنگ ها و اينكه چرا پرچم ايران تغيير يفانت استدلال هاي خاصي آورده شده است از قواره رنگ سبز , رنگ دلخواه پيامبر و رنگ دين است . بنابراين پيشنهاد شد رنگ سبز در بالاي پرچم ملي ايران قرار گيرد . در مورد رنگ سفيد نيز به اين حقيقت تاريخي استفاده شد كه رنگ سفيد رنگ مورد علاقه زرتشتيان است . اقليت ديني كه هزاران سال در ايران به صلح و صفا زندگي كرده اند و اينكه سفيد نماد صلح و آشتي و پاكدامني است و لازم است و در زير رنگ سبز قرار گيرد. در مورد رنگ سرخ نيز به ارزش خون در اسلام , بويژه امام حسين (ع) و جان باختگان انقلاب مشروطيت به ضرورت پاداشت خون شهيدان اشاره گرديد. همچنين چون انقلاب مشروطيت در مرداد ( سال 1258 خورشيدي و 1906 ميلادي ) به پيروزي رسيد يعني در برج اسد. از سوي ديگر چون اكثر ايرانيان مسلمان و شيعه و پيرو علي (ع) هستند و اسد الله از القاب حضرت علي (ع) است , بنابراين شير نشانه مرداد است و هم نشانه امام اول شيعيان . در مورد خورشيد نيز چون انقلاب مشروطه در ميانه ما و مرداد (14 مرداد ) به پيروزي رسيد و خورشيد از اين ايام در اوج نيرومندي و گرماي خود است , پيشنهاد كردند خورشيد را بر پشت شير سوار كنند . در ضمن اگر شير نشانه علي (ع) است لازم بود شمشير ذوالفقار هم در دست آنان بود . بدين ترتيب براي اولين بار پرچم ملي ايران بطور رسمي در قانون اساسي بعنوان نماد استقلال و حاكميت ملي مطرح شد.
در سال 1313 خورشيدي , نشان شير و خورشيد بعنوان يكي از چهارنشان بين المللي در متر سازمان ملل در ژنو قبول شد.
پس از پيروزي انقلاب اسلامي بر اساس اعتقادات مسلمانان و همچنين روز پيروزي انقلاب يعني 22 بهمن پرچم ايران باز هم و اين بار براي آخرين بار دستخوش تغيير گرديد. در اصل هجدهم قانون اساسي جمهوري اسلامي مصوب سال 1358 خورشيدي در مورد پرچم گفته شده است . كه پرچم جمهوري اسلامي ايران از 3 رنگ سبز , سفيد و سرخ تشكيل مي شود و نشانه جمهوري اسلامي ايران تشكيل مي شود و نشانه جمهوري اسلامي ايران ( تشكيل شده با نهضت الله اكبر با 22 تكرار ) در وسط آن قرار دارد و برابر درخواست دولت جمهوري اسلامي ايران نشان شير و خورشيد از مركز ژنو برداشته شد.
|
+| نوشته شده توسط
بهزاد آریامهر در جمعه 14 مرداد1384
|